Słuch jako kapitał człowieka

Komentarzy (0) Aktualności, Nauka

Człowiek sprawnie funkcjonuje w świecie, jeśli dobrze funkcjonują jego narządy zmysłów. Prawidłowe działanie wzroku, słuchu, dotyku, smaku i węchu, ale także układu przedsionkowego (odpowiedzialnego za równowagę) i proprioceptywnego (tzw. czucia głębokiego) pozwala na pełny odbiór wrażeń, ich prawidłową integrację (przetwarzanie) i umożliwia odpowiednie reakcje. Każdy zmysł jest więc ważny i o każdy trzeba dbać, by jak najlepiej się rozwinął i służył nam do późnej starości.

W niniejszym felietonie podjęta zostanie problematyka słuchu, gdyż często zmysł ten nie jest dostatecznie doceniany. Dzieje się tak dlatego, że człowiekowi, który prawidłowo słyszy, trudno wyobrazić sobie sytuację człowieka dotkniętego uszkodzeniem słuchu.

Słuch kojarzymy głównie z odbiorem wrażeń akustycznych – rozmaitych dźwięków, płynących z otoczenia, a zwłaszcza dźwięków mowy. To prawda – podstawową funkcją słuchu jest odbiór dźwięków: słysząc nadjeżdżający znienacka samochód, powstrzymujemy się przed wkroczeniem na jezdnię; słysząc pukanie do drzwi – sprawdzamy, kto za nimi stoi i otwieramy je osobom, których głos poznajemy i które budzą nasze zaufanie. Dobiegające z kuchni odgłosy skwierczenia skłaniają nas do podążenia tam i uratowania obiadu przed przypaleniem się, a słysząc – nawet z oddali – grzmoty, zdejmujemy pranie z balkonu, bo wiemy, że za chwilę może lunąć deszcz. Powyższe przykłady prowadzą do wniosku, że dzięki słuchowi dobrze orientujemy się, co dzieje się w naszym bliższym i dalszym otoczeniu, jesteśmy w stanie przewidywać mające nastąpić zdarzenia, a przez to czujemy się bardziej bezpieczni.

Powszechnie znana jest również rola słuchu w procesie nabywania mowy, jako najbardziej uniwersalnego sposobu komunikacji międzyludzkiej. Aby bowiem mowa mogła prawidłowo się rozwijać, konieczne jest jej słyszenie.

Trzeba pamiętać, że u dzieci słuch odgrywa także wielką rolę w procesie rozwoju poznawczego – dzięki niemu dziecko kieruje swoją uwagę na osoby, przedmioty i zjawiska, poznaje ich cechy i działania. Może skorzystać z wiadomości przekazywanych mu poprzez wypowiedzi rodziców, nauczycieli czy rówieśników. To zaś buduje jego wiedzę o świecie i rozwija myślenie.

Słuch pełni także olbrzymią rolę – i to niezależnie od wieku – dla prawidłowego funkcjonowania emocjonalnego, a zwłaszcza społecznego. Dziecko, nastolatek, człowiek w okresie dorosłości czy osoba starsza, która nie jest w stanie komunikować się ze swym społecznym otoczeniem, odczuwa frustrację i może popadać w niepokojące stany emocjonalne – od nadpobudliwości po apatię, co z kolei wpływa na nawiązywanie i jakość relacji z innymi ludźmi.

Prawidłowy słuch warunkuje więc funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne, a nade wszystko umożliwia swobodne porozumiewanie się z innymi członkami społeczeństwa. W przeszłości brak odbioru wrażeń akustycznych, w tym mowy, skutkował niemotą czyli brakiem umiejętności posługiwania się mową, co pociągało za sobą szereg negatywnych konsekwencji dla wymienionych wyżej aspektów rozwoju i funkcjonowania.

Na szczęście, dzisiaj głuchota nie oznacza niemoty. Istnieją bowiem możliwości coraz wcześniejszego wykrywania1 i coraz bardziej precyzyjnego diagnozowania2 uszkodzeń słuchu. Dla pacjentów dostępne są coraz doskonalsze urządzenia wspomagające słyszenie3. Coraz skuteczniejsza jest także rehabilitacja słuchu i mowy. Czynniki te sprawiają, że obecnie opanowanie mowy nawet przez dzieci z głębokim uszkodzeniem słuchu jest możliwe, chociaż – co należy podkreślić – nie wystarczą tu nawet najbardziej nowoczesne urządzenia wspomagające słyszenie. Konieczna jest systematyczna rehabilitacja, prowadzona przez profesjonalistów.

Oferującymi najwyższy poziom terapii i godnymi zaufania, a przy tym świadczącymi usługi bezpłatnie (w ramach NFZ) są Poradnie PZG, działające w większych miastach na terenie całej Polski. Przykładem takiej placówki jest działająca w Krakowie przy ul. Lenartowicza 14, Specjalistyczna Poradnia Diagnozy i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu PZG. Poradnią kieruje mgr Monika Kwaśnik-Stromidło. W Poradni zatrudnieni są lekarze otolaryngolodzy i audiolodzy, protetycy słuchu, surdopedagogowie, logopedzi i psychologowie. Trafiające tu dzieci, młodzież i dorośli objęci zostają kompleksową diagnozą słuchu, leczeniem, protezowaniem i terapią. Wsparciem otacza się także rodziców dzieci z wadą słuchu i to zarówno w wymiarze emocjonalnym (aby ułatwić im akceptację uszkodzenia słuchu swojej pociechy), jak i merytorycznym, gdyż – dla skuteczności procesu terapii dziecka z wadą słuchu – niezbędny jest aktywny udział rodziców w tym procesie.

Wcześnie rozpoczęta i odpowiednio prowadzona terapia umożliwia dzieciom z wadą słuchu na bardzo dobre opanowanie systemu językowego i mowy, co z kolei otwiera im drogę do zdobywania wykształcenia w integracji ze słyszącymi, a w przyszłości pełne uczestnictwo w życiu społecznym i możliwość samorealizacji osobistej i zawodowej. Specjaliści Poradni PZG robią wszystko, by udostępnić osobom niesłyszącym świat dźwięków, ale oczywiście z pełnym szacunkiem odnoszą się także do użytkowników języka migowego i – jeśli rodzice tego sobie życzą – wspomagają rozwój bilingwalny (dwujęzyczny – w języku fonicznym i migowym), przegotowujący do funkcjonowania zarówno w środowisku słyszących, jak i głuchych.

Poradnia współpracuje z uczelniami kształcącymi przyszłych surdopedagogów, logopedów czy terapeutów wczesnego wspomagania rozwoju, przyjmując studentów na praktyki. Warto dodać, że Poradnia zlokalizowana jest w centrum miasta i mieści się w budynku obecnie dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową.

Jeśli więc Państwo lub Państwa bliscy doświadczacie jakichkolwiek problemów ze słuchem, pamiętajcie: słuch to kapitał – dzięki niemu następuje prawidłowy rozwój, on warunkuje satysfakcjonujące funkcjonowanie człowieka. O słuch należy więc dbać, a jeśli – w jakimkolwiek okresie życia – pojawią się jego ubytki, możliwe jest skompensowanie braków dzięki możliwości wykorzystania nowoczesnych protez słuchowych i za sprawą profesjonalnej rehabilitacji słuchu i mowy.

dr n. hum. Tamara Cierpiałowska, 

Instytut Pedagogiki Specjalnej Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie

1 Od 2002 roku funkcjonuje w Polsce, działający z inicjatywy i dzięki środkom zebranym w ramach akcji Wielkiej orkiestry Świątecznej Pomocy, Program Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu u Noworodków.

2 Dostępnych jest szereg specjalistycznych metod badania słuchu, o charakterze obiektywnym (nie wymagających współpracy z osobą badaną), jak i subiektywnych (opartych na celowej reakcji na bodźce i współpracy), dzięki którym możliwe jest obecnie precyzyjne określenie poziomu i specyfiki słyszenia niezależnie od wieku pacjenta i jakości kontaktu z nim.

3 Mowa o cyfrowych aparatach słuchowych, implantach ślimakowych, implantach pniowych, urządzeniach hybrydowych i innych rozwiązaniach technicznych wspomagających słyszenie.

Udostępnij...Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *